Bajina Basta

Malo je sacuvanih narativnih izvora stare Bajine Ba?te.

U prijatnom susretu sa varo?icom na Drini, austrijski putopisac Feliks Kanic iznosi svoje impresivno videnje, krajem 19. veka: "Ime je dobila (Bajina Ba?ta) prema spahiji Bajinu, a le?i, okru?ena kultirama kukuruza, duvana i voca, u suncanom Bu?inskom polju na visini 250 metara i naoko deluje vrlo prijatno. Tu uspeva najbolji duvan u Srbiji. Sa crkvom Sv. Ilije, osvecenom 1893. godine dobila je lep centar sa svojih 118 kuca, kod kojih crvena opeka potiskuje drvo. One se grupi?u oko velikog trga, zasadenog hrastovima i jabukama, na koji izlaze cetri glavne ulice. Na tom trgu je mala mesna ?kola; simpaticna zgrada sreske uprave i karantinska stanica nalazi se u ulici koja vodi prema Drini..."

Bajina Ba?ta kroz istoriju
Na mestu dana?njeg grada u tursko vreme postojalo je selo Pljeskovo. U oslobodenoj Srbiji kneza Milo?a Obrenovica, a prema hati?erifu od 1833. godine, iseljava se muslimansko stanovni?tvo iz krajeva oko Drine i odlazi u Bosnu. Predlogom ministarstva unutra?njih dela, Dr?avni savet 1858. godine donosi odluku da administrativni centar sreza racanskog bude u Bajinoj Ba?ti, umesto u Rogacici. Prolazeci kroz ovo mesto 1862. godine Milan ?_ Milicevic je zapisao: 'Mesto je ovo osobito lepo. Ovde je odobreno da se zida varo?. Tu je sreska kancelarija i nekoliko meana i ducana. No, dok se ne bi prolaz otvorio na racanskoj karauli, gde je nekad i bio izmedu Srbije i Bosne i kuda je najkraci put izmedju U?ica i Sarajeva, te?ko da ce se ovo mesto podici'

Privredni i dru?tveni razvoj varo?ice usporen je 60-ih godina XIX veka, posebno posle ukaza kneza Mihajla od 16. juna 1866, po kojem se Bajinoj Ba?ti oduzima status varo?ice, cemu se protivi mesno stanovni?tvo.

Knez Milan Obrenovic je 15. septembra 1872, ukazom, ponovo uvrstio Bajinu Ba?tu u red varo?ice kne?evine Srbije. Otvara se prva po?ta i telegraf (1881.) pocinje sa radom carinarnica, grad se podi?e i razvija po urbanistickom planu, ?to skupa dovodi do veceg priliva stanovni?tva. Broj stanovnika od 1864. do 1910. povecao se sa 374 na 1306. Racani daju znacajan doprinos u oslobodilackoj borbi 1876. - 1878. Kada je Srbija stekla nezavisnost na Berlinskom kongresu. I naredni ratovi, Balkanski i I svetski (1912-1918) uzeli su sa ovog prostora 302 ?ivota, pala za nezavisnost i slobodu Srbije.

Formiranje kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca - Jugoslavije, Bajina Ba?ta nastavlja sa razvojem. Elektrifikacija 1928, bolnica 1930, eksploatacija ?uma, duvana, izgradnja osnovnih ?kola na teritoriji op?tine, podi?e se ?ivotni standard i obrazovni nivo stanovni?tva. Pred II svetski rat grad dobija vodovod i pokaldrmisane ulice.

Dogadaji koji su obele?ili svetsku istoriju u periodu 1939. Do 1945, odrazili su se i na ovaj prostor dobijajui formu gradanskog rata i oslobodilacke borbe protiv okupacionih vlasti. Pocetkom oru?anog otpora protiv okupatora, na ovom prostoru od formira se Racanska ceta koja je od 3. do 23. Avgusta 1941. Godine narasla na vojnu formaciju od 62 borca. Prva slobodna teritorija u porobljenoj Evropi - "Uzicka republika" donela je, prvo, oslobodenje Bajine Ba?te, mada privremeno. Na ovom prostoru formiraju se prvi NOO. Tokom rata okupatorski teror, posebno 1943. od strane Bugara odneo je stotine ?rtava medu civilnim stanovni?tvom. U sklopu zavr?nih operacija oslobodenje zemlje septembra 1944. godine, NOVJ oslobada ovaj prostor.

Nova etapa u istoriji Bajine Ba?te zapocinje posle oslobodenja 1945. Godine kada grad privredno jaca dobijajuci moderan izgled. Brojni spomenici materijalne I duhovne kulture svedoce o istoriji ovog kraja, dugo je 5000 godina. Do danas su sacuvano tragovi iz praistorijskog perioda, ostaci anticke kulture, kao I znacajan srednjevekovni kulturno-istorijski spomenik - Manastir Raca.